البخلاء ، التاج فى اخلاق الملوك ، المحاسن و الاضداد اشاره كرد . مبرّد از شاگردان اوست « 1 » . 9 - فضل بن سهل و حسن بن سهل سرخسى ( متوفاى 203 ق ) . از وزيران و ديوانسالاران بزرگ عصر اول عباسى . سهل ، زردشتى و كارپرداز خانهء يحيى برمكى بود و به دست او مسلمان شد . حسن و برادرش فضل در دستگاه يحيى برآمدند . فضل ملقب به ذو الرياستين ، از وزيران برجسته ايرانى در آن دوره به شمار مىرود . گفته‌اند او مأمون را برانگيخت تا به علويان تمايل نشان دهد و اما رضا ( ع ) را وليعهد گرداند . حسن نيز كاتب و ديوانسالارى بزرگ بود . دخترش پوران را مأمون به زنى داشت . حسن بن سهل در جود و سخا ضرب المثل شد . گفته‌اند در اواخر عمر دچار جنون گرديد و در خراسان درگذشت . حسن در زمرهء مترجمان اوليّهء آثار ديوانى به شمار است . گفته‌اند بخشى از جاودان خرد را از پهلوى به عربى ترجمه كرد و بعدها ابو على مسكويه به تحرير آن دست زد « 2 » . 10 - دنانير ، نام كنيزى از كنيزان يحيى برمكى كه خيناگر و موسيقىدانى سخت چيره‌دست ، و از شاگردان اسحق و ابراهيم موصلى بود . چنان به برمكيان وابسته بود و بدانها علاقه داشت كه پس از انقراض آنها ، به درخواست هارون براى شركت در مجالس او وقعى ننهاد و از نوحه و مرثيه‌خوانى براى برمكيان دست نشست « 3 » . 11 - رافع بن ليث بن يسار ( متوفاى 195 ق ) . از خاندانى از رؤسا و امرا برخاست . در ايام هارون حكومت ماوراء النهر داشت ؛ و در جنگ امين و مأمون ، به مأمون پيوست و از امرا و سرداران او بود « 4 » . 12 - سعيد بن سلام انصارى ، احتمالا در اخبار برمكيان اين نام تحريف شده است . در ميان رجال اين عصر كسى بدين نام ديده نشد . به نظر مىرسد مراد ، سعيد بن سلم بن قتيبه از اشراف و بزرگان عصر اول عباسى است كه به تفاريق حكومت ارمنستان و موصل و سند و طبرستان و سجستان و جزيره را در دست داشت . از سرداران منصور عباسى بود ، و در جنگ هارون با روميان هم ، سردارى سپاه داشت . او در سال 217 ق درگذشت « 5 » .

--> ( 1 ) . ابن خلكان ، 3 / 470 به بعد ، و اغلب كتب ادب و تاريخ قرن سوم و چهارم . ( 2 ) . ذهبى ، سير ، 11 / 171 - 172 ؛ ابن خلكان ، 2 / 120 - 123 ، 4 / 41 - 44 ؛ بدوى ، مقدمه الحكمة الخالدة ابو على مسكويه ؛ آقا بزرگ ، 4 / 400 ، 5 / 78 . ( 3 ) . بووا ، 76 - 77 ؛ زركلى ، 3 / 21 . ( 4 ) . زركلى ، 3 / 35 . ( 5 ) . مسعودى ، مروج ، 3 / 296 ؛ ابن جوزى ، 5 / 551 ؛ صفدى ، 15 / 225 .